Euskal Herria mendiz mendi

viernes, 24 de julio de 2026

OIZ MENDILERROA; OIZ (1017M) SARRIMENDI (604M) JANDOLAMENDI (689M) GALLANDA (522M) BIZKAIA (Maiatza 9-10-24 / 2026)

Oiz mendilerroa: Bizkaia erdigunean aurkitzen den balkoia

Maiatzaren 9–10 eta 24an egindako hiru ibilbide labur baina oso emankorrak dira oraingoan Oiz mendilerroan egin genituenak. Besteak beste Oiz (1017 m), Axmakur (887 m), Sarrimendi (604 m), Jandolamendi (689 m) eta Gallanda (522 m) tontorrak dira ibilaldi hauetan egin genituen gailurrak. Ibilbide guzietan Durangaldera, Urdaibai edo Bilbo handira dauden ikuspegietaz gozatzeko aukera dago.

Drosera rotundifolia, Oiz mendiko landare haragijale txikia, landare honek intsektu txikiak harrapatuz elikatzen da. Bere hostoetan ile itsaskorrak ditu, eta intsektuak bertan geratzen dira itsatsita. Ondoren landareak digestio-zukuak erabiltzen ditu harrapatutako intsektuak digeritzeko eta haien mantenugaiak hartzeko.

Oiz bezalako mendian, lur azido eta heze horietan, halako mikrohabitat txikiak sortzen dira eta landare espezializatu hauek bizirik irauten dute.. Ekosistema txiki horiek garrantzi haundia dute biodibertsitaearen baitan. Oiz ingurua oso antropizatua dago, baina berezko naturaren presentzia hor dirau eta gizakiak kontra egin arren, berez ingurune horretara egokituta dauden zuhaitz zein landareak datoz indarrean.

Oiz mendiko paisaian, ametza (Quercus pyrenaica) da gizakiaren esku‑hartzeak utzitako arrastoen erdian oraindik ere baso naturalaren aztarna garbiena. Lur azido eta hareatsuak nagusi diren tokietan, ametza da benetako protagonista. Ez da haritz kanduduna bezain lur sakonetan hazten den zuhaitza; ametzak mendiko malda pobreak maite ditu, eta Oiz bezalako paisaia antropizatuan ere naturaren presentzia sendoa markatzen du. Areniska lurrek drainatze bizkorra dute, eta elikagai gutxi eskaintzen dute. Baldintza horiek ez dira zuhaitz askorentzat egokiak, baina ametzak egokitzapen bikainak ditu: sustrai sakonak, adar malguak eta hosto lodiak, udako lehortea eta haize bortitzak ondo jasateko. Horregatik, Oiz mendiko maldetan eta pista ertzetan sarri agertzen da, iratze eta sastraka artean, pinu‑sailen tarte naturaletan bere lekua berreskuratuz.

Ingurunea oso antropizatua dago. Pista zabalak nun nahi daude.

Hegatxabal arrunta (Alauda arvensis). Udaberria izan arren, Oiz-en ehiztariak beraien txakurrekin nun nahi ikusi genituen, mendian txakurrak aske utzita lurrean kumatzen duten hegaztiei kalte haundia egiten zaie.

Elektrizidadeko antenak, zentral eolikoak zein zuhaitz landaketetan egindako entresakek paisaia nabarmen bortxatua dute.

Elektrizidadeko antena haundiek aldenik alden pasatzen dute Oiz mendilerroa

Goiko argazkiko zuhaitz landaketak ustiatzeko moduak, hau da, Entresakak: zer ondorio uzten dituzte? Entresakak ez dira soilik “garbiketa” lanak; askotan baso‑ustiapenaren parte dira, eta ondorio latzak uzten dituzte: Besteak beste lurra biluzik geratzen da eta euriteetan erraz higatzen da. Basoaren egitura apurtzen da, eta espezie naturalak (haritzak, urkiak, gaztainondoak) atzeratu egiten dira. Zuhaitz landaketa mota honek Paisaiaren homogeneizazioa ekartzen du: pinu, eukalipto eta abarren monokultiboak, biodibertsitate gutxitzen du.

Hala ere, egoera latz horren artean naturaren berezko indarra oraindik ere ageri da. Goiko argazkian ikusten den bezala, okil beltza (Dryocopus martius) gerturatu da ingurura. Zuhaitz‑landaketa ugari abandonatuta geratu dira, eta egurra denborarekin usteltzen den heinean, okilak bertara hurbildu dira elikagai bila.

Okil beltzaren erreklamoa ederki entzuten zen inguruan

Lehen aipatu bezala, lurra areniskaz osatua dago, eta horrek berarekin dakar ingurune horretara egokitutako landareak haztea: hala nola,haritzak, otadiak, iratzeak eta mendiko zuhaixka gogorrak. Sustrai sakon eta gogorrak dituztenak, eta batez ere azidotasuna ondo jasaten dutenak. Hain bortxatuta dagoen ingurune baten erdian goiko argazkiko basotxo hau libratzen zen, Oiz mendiaren gailurretik gertu zegoen.

Kukua (Cuculus canorus) ren kantua nun nahi entzuten zen.

Ingurune oso antropizatua izan arren ez du hegaztien jarduera gelditu, naturak bere zikloa jarraitzen du: bazter askotan aurkitu genuen hegaztien ugalketa garaiko mugimendu bizi-bizia.Txoriak kabiak egiten ari ziren, txitoak ateratzen, eta mendilerro osoan zehar entzuten ziren txantxangorriak, zozoak, txepetxak, miruak, okilak zein kaxkabeltz eta basoetan bizi diren beste hainbat espezieren kantuak.

Oiz gailurretik grabatutako irudi zirkularra

Hegoaldera begiratuta Durango, Anboto zein Mugarra ingurua aurrez aurre ikusten da. Iparraldera begiratuta Urdaibai ikusten da eta mendebaldera begiratuta Bilbo haundia ere bai.

Pinudiak gehiegi daudela esatea ez da kapritxoa: lur areniskatsuetan pinuak oso azkar hedatzen dira, eta horrek paisaia eta biodibertsitatea nabarmen aldatzen ditu eta berarekin batera degradatu egiten du. Pinus radiata (pinu insigne) Bizkaian izugarri landatu den zuhaitza izan da.

Oiz mendian egin genuen ibilbide zirkularra

Kattagorria (Sciurus vulgaris)

Andiko auzoan aurrera, Anboto inguruko mendiak aurrez aurre ikusten direla

Miru beltz (Milvus migrans) hau inguruan zebilen hegan

Gereziondoa (Prunus avium)

Gereziondo dexente ikusi genituen, eta berarekin batera mamifero txikien kaka‑arrastoak ere bai: gerezi‑ezurrak, hain zuzen. Horrek argi erakusten du zuhaitzek fruitua ematen dutenean fauna txikia berehala gerturatzen dela, eta elikadura‑dinamika bizia mantentzen dela.

Ugaztunen kaka arrastoetan gerezi ezurrak ziren nagusi

Kaka arrasto gehiago

Sarimendi gailurretik grabatutako irudi zirkularra

Pitxartxar buru beltz (Saxicola torquata) ugari ikusi genituen

Ibilbidean zehar putzu dexente guratzatu genituen

Argazkian ikusten den paisaia hezea eta larre‑ingurunea ihientzat ( Juncus...) oso egokia da. Horregatik, putzu txikien ondoan talde handitan agertzen dira

Gallanda gailurrean ateratako argazkia

Cepaea nemoralis

Jandolamendi gailurretik grabatutako irudi zirkularra

Gabiraia (Accipiter nisus) eta bele bat burrukan

Oiz menditikan Urdaibai aldera ateratako argazkia

Belatz gorria (Falco tinnunculus), Oiz mendiko goi larreetako bixitaria.

Jandolamendi eta Gallanda gailurrak egiteko egin genuen ibilbide zirkularra

Sarrimenditikan behera

Pagausoa (Columba palumbus)

Oiz inguruan oso argi ikusten da kontrastea: Gune naturaletan, haritzak, urkiak, urritzak eta abar berez datoz, atzekaldean monokultiboan ibili diren pinu batzuen arrastoak daude.

Sarimendi gailurretik grabatutako irudi zirkularra

Tuntuna (Prunella modularis)

Oiz gainaldeko larreak lorez betea zeuden

Oiz mendiko gailurra

Sai arreak (Gyps fulvus) noiz nahi pasatzen dira hegan

Osto azpizuria (Populus alba) zuhaitza ere ageri da bertan

Jandolamendi gailurrean, pinudiz inguratutako gailurra da

Gonepteryx ....

Bilbo haundia ere ikusten da Oizetik

Oiz mendian aztarna megalitiko ugari ikusi genituen, inguruko paisaiaren historia zaharra eta gizakiaren presentzia goiztiarra agerian utziz.

Txinbo kaskabeltz arra (Sylvia atricapilla)

Mari-ren kobazuloa, Sarrimendi mendian dagoena, Oiz mendilerroko leku bereizgarrienetako bat da, eta tradizioak diotenez mendiko jainkosaren bizilekuetako bat izan omen da, inguruko aztarna megalitikoekin eta paisaiaren izaera mitikoarekin lotura estua duena.

Satsa (Salix spp.)

Zapelatza (Buteo buteo) da inguruan ikusten den harrapari ohikoena

Errekaxto txiki hauetan bizi haundia dago

Txio iberiarra (Phyloscopus ibericus) nun nahi entzun genuen kantuan

Pararge aegeria

Untxilatz mendia ederki ikusten da Oiz menditikan

Bidean zehar bare beltz handi bat ere ikusi genuen, Arion ater espeziekoa, gorputz beltz trinkoa eta behealdeko ertzean zuen tonu gorrixkak argi erakusten zuena.