lunes, 25 de abril de 2022

Belagoako basakatuak (Felis silvestris) 2022ko martxoan

Negua azken hatsa ematen ari denean, zuhaitzak biluzik daudenean oraindik eta tontorrak elurrez estalita jarraitzen duten bitartean, martxoa eta apirila artean, neguko egun hotz eta luzeei aurre egin ondoren, udaberriko lehenengo eguzki printza goxoak aprobetxatuz, neguan eduki duten baliabide eskasiari aurre egiteko, basakatuek (Felis silvestris) masiboki elikatzeko aukera aprobetxatzen dute. Hori dela eta, Belagoa aldean basakaturen bat ikusteko aitzakian txango bat egitea pentsatu genuen. Urte luzez ikusteko irrikan egon ondoren, azkenean bat baino gehiagokin topo egin genuen. Behekaldeko sarreratxo honetan dituzue bertan ateratako irudi batzuk. Oso mehatxatutako espezie bat izanik, oraingo honetan ez dut ibilbidearen leku zehatsik eman nahi izan.

Neguko euri eta elurrek goxatutako belardien lurrazpia oso aberatsa suertatzen da eta sator arratoiek (Arvicola scherman) bezalako karraskariek euren zuloak zulatzen dituzte lur azpian. Sagutxo hau, Microtus generoko satortxoekin batera, basakatuaren harrapakin nagusiak izan oi dira. 

Negu partean, basakatuek larru eta ile bolumena haunditzean itxura zoragarria hartzen dute. Eta negu aurretik zein ondoren, karraskari txiki hauek masiboki jaten dituzten garaiotan beraien bolumena ere asko haunditu eta ederragoak izaten dira.

Basakatuarekiko nik beti izan dut miresmen berezi bat, agian Euskal herrian dagoen felino basati bakarra delako.  Katamotza (Linx linx) ere izango zen garai batean bainan gaur egun desagertua dago gure inguruetatik.

Neguan 20cm tik gora elurtutako zelaiak ez dituzke oso gogoko. Hori dela eta basakatuak migrazio txikiak egiten dituzte, elur gutxiago zein tenperatura goxoago dauden haranetara jeisten dira babes bila, baina beti ere 800 m ingurutik gora, bibliografiak hala dio behintzat. 

Hala ere badirudi neguko baldintza gogor hauek  funtsezkoak direla basakatuen presentziarako. Esaterako, neguan elur kopuru haundia duten larreak, basakatuak oso gogoko dituela dirudi. Udaberrian elur-ura urtzen ari den neurrian, lur azpiko sustratuetan ur biltegi moduko bat osatzen da eta aldi berean basakatuen biziiraupenerako hain beharrezkoak diren karraskarien habitat ezin hobea sortzen da. 

Neguko garai latzei aurre egiteko mendiko borda bakartiak bilatzen dituzte, elurte luzeetan eta neguko euriteetan, une zailak izaten dira euren bizi iraupenerako. Hotzak eta hezetasunak, beraien gorputzaren tenperatura jaitsi egiten du, eta une horretan  energia erreserbak baxuak badira, baliteke gorputzeko beroa sortzeko nahikoa ez izatea eta bizi-irauteko arazoak izatea. Belagoan ikusi genituen ale bat edo beste ere borda batzuen inguruetan ikusi genituen.

Neguaren bukaera edo martxoa basakatuak ikusteko garai erabakigarria izatearen beste arrazoi bat, estaltze garaia delako da. Estaltze garaiak udaberrira arte iraun dezakeen arren, oro har, jarduerarik handiena urtarrila eta martxoa bitartean izaten dute.

Basakatuak, oro har, beste felino gehienak bezala (lehoiak izan ezik), animalia bakartiak dira. Eta hainbat basakatu elkar-eraginean ikusteko aukerak asko ugaltzen dira garai hauetan. Ar baten lurraldeak, berak estaltzen dituen hainbat emeren ingurunea hartzen du bere baitan. Eta bere baitan dagoen lurraldera sartzen diren beste arrak kanporatu egiten ditu. Bere lurraldeen mugak gorotz, gernu edo usain marken bidez markatzen dituelarik.

Ingurune basati hauen aniztasun biologiko haundiaren ondorioz, ohikoa izaten da ingurune berdinean bertan bizi diren beste animaliekin ere topo egitea, azeriekin, katagorriekin, oreinekin edo horkatzekin esaterako.

Urte sasoi hauetan mendian barneratzean sentitzen den bakardade sentsazioak ez du ezer ikusirik uda garaiko kilker edo zigarra doinuekin. 

Oraingo honetan, Belagoa aldean egindako egun osoko ibilbide zirkular honetan bitxikeria ugari ikusi genituen. Larre batzuetatik barrena, Izei baso batera iritxi ginen eta altura irabazi bezala pagadiak gailendu zitzaizkigun. Errekastoetako ur maila ere asko hazita zegoen, hori dela eta urjauzi bikainak ikusteko parada ere izan genuen. Garai bakarti hauetan, ixiltasuna entzuteraino iristen zera. Zozo edo Garastarroaren kantu bakartiren batek edo urjauziren batek ixiltasun hori urratzen duen arte. Beste alde batetik, neguan hibernazioan egondako kata gorri, marmota, erlastar, muxar, igel eta abarrak  poliki poliki bere lozorrotik irten eta aktibatzen hasten dira. Beheko argazki hauetako batzuk dira horien lekuko.

Azeria (Vulpes vulpes)
Azeria (Vulpes vulpes)
Azeria (Vulpes vulpes)
Oreinak (Cervus elaphus)
Afrikatik iritxi berria den sai zuria (Neophron percnopterus)
Katagorria (Sciurus vulgaris)
Orkatza (Capreolus capreolus)

domingo, 27 de febrero de 2022

BAIO (1197M )MUNAIN (1045M) PEÑARROJA (1067M) TXUMARREGI (1098M) MIRUTEGI (1167M) ARRIGORRISTA (1149M) HARITZ MUGARRATUAK (2021 ABENDUAK 12 /2022 OTSAILAK 23) MUNAIN-OKARIZ (ARABA)

Sarrera honetan Baio mendiaren inguruetara egindako bi txangoen berri daukazue, bata Opakua mendatearen goi aldetik abiatuz, bertako gailurrak kateatuz egindakoa (Entzia mendizerran) eta bestea Okariz eta Murueta herrixketatik haritz mugarratuen ibilbidean egindakoa. Behekaldean dituzue bi ibilbideari buruzko xehetasun gehiago.

Baio gailurretik gertu zegoen txoko hau asko gustatu zitzaigun. Arnoko begia edo laberintoa izenez ezagutzen da ingurune hau.

Opakuatik abiatutako Ibilbide osoaren plano, mapa, detaile edo zehaztasun gehio hemen sartuta
Arrigorrista mendatearen gailurretik grabatutako irudiak
Oraingo honetan Okarizetik irten eta haritz mugarratuen Ibilbide osoaren plano, mapa, detaile edo zehaztasun gehio  hemen sartuta
Baio eta Mirutegi gailurrak Opakua aldetik begiratuta
Munain gailurretik Araba aldera dauden bistak zoragarriak dira
Garai bateko ikazkinen borda 
Baio gailurrean
Baio gailurretik grabatutako irudiak
Arrigorrista gainean
Munain gailurra 
Baio Aguraindik begiratuta
Mirutegi gailurrean

 Pagoeta mendizale elkarteko taldekideekin batera, lagunarte bikainean eginiko txango zoragarrian, Entzia mendizerraren oinetan ehun urtetik gorako haritz mugarratu ikusgarriak ikusteko parada izan genuen. 

Munain eta Okaritz herri txikiak, San Millan /Donemiliaga udalerria osatzen duten 15 herrietako bi dira, Aguraingo koadrillaren barruan. Iparraldera begiratuz Gorbea elurtuta ikusten zen.

Antzinatik mugarratu izan dituzte haritzak (harimotxes eta harimotxis bezala ezagutuak). Landare aniztasun haundiko erabilerak utzi dizkigu erabilera horrek, zuhaitz erraldoien bueltan. 

Denborarekin, basoa galdu eta larre eta soroak zabaldu dira. Zuhaitz asko moztu ziren, baina, hainbat tente gelditu dira mendez mende. 

Haritzak izanda zuhaitz nagusiak, ezkurrak dira fruituak; garai batean "chato Vitoriano" arrazako txerriaren elikagai nagusia eta ardi eta abere haundiagokoen elikagai gozagarriak.

Haritz kanduduna eta haritz kandugabearen arteko desberdintasunak  Aitor Leizaren eskutik.

Zuhaitz zahar hauetan, 1995az geroztik egindako lanetan, iberiar penintsularako espezie berriak aurkitu dira. Aurkikuntza hauek, inguru horietako ezaugarri ekologikoak balioan jarri eta Arabako geografia erakusteko oso baliagarriak izan dira. 

Zientziaren ikuspegitik, Munain Okariz inguruetako basoaren 400 hektareako eremua, Europa osoan parekorik ez duen eremua da. 

Haritzak, erkametzak eta euren arteko hibridoak bereiztea izan da gure erronketariko bat, irteera honetan.

Izugarrizko gerribuelta hartzen dute aintzinatik mugarratutalko haritz zahar hauek.

Ibilbide osoaren plano, mapa, detaile edo zehaztasun gehio  hemen

LIKENAK

Aitziber Saroberen hitzaldi ibiltariak benetan ederrak suertatu ziren.

Ekologia ezagutza-arloan, likenak ingurunearen osasunaren adierazleak dira. 

likenak kontserbazio lanetarako kontuan hartu beharreko bizidunak dira, bizi geran eremuko airearen kalitatearen adierazle gisa balia daitezke.

Hainbat liken espezie ondo kontserbatutako ekosistemetan bakarrik bizi dira, esaterako, urte askotako zuhaitz zaharretan.

Covid 19 ak erakutsi digu biodibertsitatea dela munduko bizidun guztien bizitzaren bermea. Biodibertsitatea ezagutzea babestea eta osasuntsu mantentzea gure bizitzaren segurua dugu, naturaren kate trofikoa kalitate onez edukitzeak gure bizitzaren kalitatea, egoera eta osasuna hobetzen lagunduko gaitu, gure lurralde historikoaren ondarea zein den jakin eta hobetzeko.

Likenez beteriko ingurune bat da Munain eta Okarizko hariztia

Aito Urbietaren bertsoa ere txapela kentzekoa

GEOLOGIA

Urbasa-Andia sinklinala; Munain eta Okariz ingurunearen jatorria geologia ikuspuntutik aztertuta

Itsasoan sortutako harri sedimentarioak non bertan garai haietako espezie batzuk ederki ikusten dira fosilizatuta

HEGAZTIAK

Okil ertaina

Ibilbidean zehar osatu genuen hegazti zerrenda honako hau da;

Etxe-usoa
Miru gorria
Okil ertaina
Okil handia
Eskinosoa
Bele beltza
Amilotx mottoduna
Kaskabeltz txikia
Amilotx urdina
Kaskabeltz handia
Txio arrunta
Erregetxo arrunta
Garrapoa
Gerri-txori arrunta
Txepetxa
Araba-zozo pikarta
Garraztarroa
Birigarro arrunta
Birigarro txikia
Zozo arrunta
Txantxangorria
Txolarre arrunta
Negu-txirta
Txonta arrunta
Mokolodia
Gailupa
Tarina
Hesi-berdantza
Sai arrea
Mokolodia
Garrapoa (Sitta europaea)
Amilotx mottoduna (Lophophanes cristatus) 
INTSEKTUAK

Haritzak intsektu ugarirekin elkarreragiten du. Horietako asko zinipidoak edo liztorrak dira (Cynipidae familia). Haritz batean dozenaka liztor espezie ezberdin aurki daitezke. Liztor emeek arrautzak erruten dituzte garatzen ari diren haritz-hostoen barrutan, eta ondoren larben hormonak grano moduko oskolak eratzen dituzte. 

Erkametzak edo "quercus" familiako zuhaitzak funtsean, haien barruan ugaltzen diren larben inkubagailu jangarriak dira. Goiko argazkian ikusten den bezala, oskol horietako bat puskatzean, barruan aurkitzen den beldarra duzue ikusgai.
ONDDOAK
Mycena haematopus
Trametes versicolor
Lobularia pulmonaria. Zati marroiak, esporak sortzeko perretxikoak
Hypoxylon fragiforme
Panellus stipticus
Stereum hirsutum
Pago ziza Cytocybe = Lepista nebularis
Hidi mihia -Fistulina hepática

Fomes fomentarius


LANDARE BATZUK
Rubia peregrina
Lonicera xylosteum
Clematis Vitalba
Huntza, landare parasito bat izanik, zuhaitza itoko duen beldurrez, argazkian ikusi daitekeen bezala, behekaldeko enborretik moztutzeko oitura haundia dago. Nahiz eta ez izan horrela, huntza lurretik indartzen da ez zuhaitzari xurgatzen dionetik.
IBILBIDEKO BESTE ARGAZKI SORTA BAT

Aitziber Sarobe; Atzo ireteera polita egin genuen Arabara, ehundaka urteko haritz eta erkametzak bisitatuz. Munain herrian,  bukaeran, auzotar bat urreratu zitzaigun. Esan zigun nola, bera zinegotzi zela, Iruñako gazte bat  hurbildu zitzaien zuhaitz horien balioaz hitz egitera. Ingalaterran ikasketak egiten ari zela, galdetu omen zioten han halako zuhaiztirik ezagutzen zuen eta gazteak, nonbait, akorduan paraje horiek.  Ingalaterrako erreginaren lorezain batekin hurbildu omen zen Udalera Iruñarra, zuhaizti horiek babesteko eskatzera. "Nosotros andabamos por ahi pero no sabiamos que teniamos eso, desde entonces esta asi. Pero trajo muchas discusiones entre los vecinos", atzoko gizonak esana. Gauza hauek ahaztu egiten zaizkit eta, uste dut jakitekoak direla...

Denok jabetu behar genuke haritz zahar mugarratu hauen garrantziaz




























Zapaburuak
Uretan pare bat aste igaro dituztenean (espeziearen arabera), arrautzak hautsi eta larbak ateratzen dira, igelen kasuan zapaburu bezala ezagutzen direnak. Gogoratu, zapaburua edo igel-larba esatea gauza bera dela. Zapaburua uretan geratzen da, beraz, uretan mugimendua errazteko buztana eta zakatzak ditu arnasketa egiteko. Birikak laster garatzen hasten dira eta arnas organo osagarri gisa erabiltzen dira.

Zapaburuak normalean belarjaleak dira, batez ere algez elikatzen dira ura aho-disko baten bidez zakatzetatik iragaziz. Espezie batzuk zapaburu fasean haragijaleak dira, intsektuak, zapaburu txikiagoak eta arrainak jaten dituztenak. Hauek keradonte izeneko hainbat hortz-lerro dituzte, gureak bezalako hezurrak ez direnak, substantzia gogor batez estalitako egiturak (keratinizatuta).

Zapaburuak oso zaurgarriak dira beste animalien erasoen aurrean, beraz, espezie batzuetan substantzia pozoitsu batekin estaltzen dira jatea ekiditeko.

Belagoako basakatuak (Felis silvestris) 2022ko martxoan

Negua azken hatsa ematen ari denean, zuhaitzak biluzik daudenean oraindik eta tontorrak elurrez estalita jarraitzen duten bitartean, martxoa...