Negu‑txontak (Fringilla montifringilla) Euskal herrian; Hiruzpalau urtean behin pagadiak betetzen dituen fenomeno ikusgarria

Aurten, Euskal Herriko pagadietan ikuskizun berezi bat izan dugu: milioika negu‑txonta bildu dira gune jakin batzuetan, inoiz baino ugariago. Urtero ale batzuk ikusten badira ere, horrelako etorrerak hiruzpalau urtean behin baino ez dira gertatzen, eta beti ez dira toki beretan izaten. Zer dago, bada, fenomeno honen atzean?

Ez dira migratzaile tipikoak, baizik eta ibiltari nomadak

Negu‑txontak ez dira hegazti migratzaile klasikoak. Ez dute urtero ibilbide finko bat egiten, ezta helmuga zehatz bat ere. Espezie nomada da: mugimenduak ez dira erregularrak, eta urte batetik bestera asko aldatzen dira. Eraztundutako aleak izan dira horren testigu, ale berdina urte batean Alemanian, beste batean Italian edo Espainian kontrolatua izan da.

Haien joan‑etorriak elikagaiaren eskuragarritasunak baldintzatzen ditu. Horregatik, negu batzuetan ia ez dira ikusten, eta beste batzuetan, berriz, milioika ale ager daitezke Europako hainbat lekutan, tartean gure basoetan.

Zergatik hainbeste aurten? Pagazi‑urte ona

Negu‑txonten etorrerak lotura zuzena du paga‑hazien ugaritasunarekin. Pagoek ez dute urtero uzta bera ematen; badira urteak, non zuhaitzek hazi ugari sortzen duten. Aurten, hain zuzen, pagazi‑urte bikaina izan da Euskal Herriko hainbat pagaditan.

Hegazti hauek, urrutiko populazioetatik etorriak, badirudi elikagai ugariaren seinalea antzematen dutela. Ez dakigu zehazki nola: hipotesi batzuk daude, hala nola:

• Haizeek eta ekaitzek hazi usaina edo bestelako konposatu kimikoak garraiatzea

• Pagoen hazkuntza zikloak eta Europako iparraldeko basoen uzta txarrak konbinatzea

• Populazio handiak elikagai bila hegoalderantz mugitzea, eta bidean pagazi‑iturri aberatsak aurkitzea

Ez da mekanismo bakarra, baina badakigu gauza bat: elikagai ugariaren promesak milioika ale erakartzen dituela.

 Fenomeno irregularra, baina liluragarria

Horregatik, aurten gertatutakoa ez da ohikoa, baina bai ezaguna ornitologoentzat: elikagaiaren arabera, negu‑txontak toki batean pilatu daitezke, eta hurrengo urtean ia agertu ere ez egitea leku berera.

Gure pagadietan ikusitako hegal-dantza kolektibo hori —milaka hegal txiki mugitzen, txorrotxio etengabea, zuhaitzen artean etengabeko mugimendua— naturaren erritmo aldakorren adierazpen zoragarria da.