Udaberri honetan, lau egunetan zehar, Kantabria mendilerroko gailur sorta zabala osatu dugu: Eskamelo, Peña de Artesilla, Cervera, Redecilla, Palomares, Peña del Castillo, Peña del León, San Tirso, Peñalta eta Castillo de la Población. Guztiak martxoa bukaera eta maiatza artean osatu ditugu. Eguraldiaren kapritxoak lagun: udaberri hasierako elurteak, laino itxu trinkoak, eta azken asteotako bero-bolada sargoriak izan ditugu bidai-lagun.
Escamelo gailurretik grabatutako irudi zirkularra
Erbia (Lepus europaeus) ikusteak ilusio berezia egin zidan
Sierra de Cantabrian trepada txikiak nun nahi egin behar dira
Igoera guztiak iparraldetik egin ditugu, Pipaon, Lagran eta Bernedo herrixketatik hasita. Sierra de Cantabriaren aurpegi honek badu zerbait berezia: baso heldu eta trinkoak, lur heze eta ilunaren usaina du. Ingurunea bera biodibertsitate handikoa da, Kantauri eta Mediterraneo isurialdeek elkar ukitzen duten muga naturala izanik. Horrek paisaia berezi bat sortzen du: pagadi freskoak, harizti zaharrak, artadi mediterraneoak, hagiñak, ezpelak eta landare espezie ugari, tximeleta zein hegazti askoren bizileku.
Enara arrunta (Hirundo rustica) azken urtetan ikeragarri gutxitu den hegaztia izanik, Sierra de Cantabria inguruko herrixka txikietan hainbeste ikusteak ilusio haundia egin zigun
Sierra de Cantabriako gailurrak ez dira altuera handikoak, baina kresterio jarraitua eta muino arteko pasabide estuak direla eta, ibilbideak dinamikoak eta entretenigarriak dira. Gailur bakoitzak bere izaera du: batzuk harritsuak eta karstikoak, beste batzuk belartsuagoak eta leunagoak, baina denek eskatzen dute arreta, trepada txikiak eta orientazio ona.
Enara azpizuria (Delichon urbicum) ere enara arrunta bezala asko gutxitu den hegaztia da eta ingurune hartan oraindik ere osasuntsu dago.
Gailurretik gailurrera oinez ibiltzea mendilerro honek duen xarma nagusietakoa da: gailur ertzen arteko pasabideak, harri zuri karstikoak, eta batzuetan trepada txikiak egin behar izatea. Gailur bakoitzak ikuspegi zabalak eskaintzen ditu: iparraldera Arabako baso eta muinoak daude, hegoaldera Ebroko lautada zabalak, eta ezker eskubi mendilerroaren silueta zorrotzak ditu.
Belatxinga mokogorria (Pyrrhocorax pyrrhocorax), gailurrez gailur ikusten den hegaztietako bat da
Sierra de Cantabria bi klima ezberdinen arteko trantsizioa da: Kantauri ixurialdeko hezetasuna eta Mediterraneoko klima lehorragoa elkartzen diren tokia. Horrek ekosistema aberats eta konplexua sortzen du. Ondorengo irudiak dira horren lekuko.
Pyrgus alveus
Ezpelak (Buxus sempervirens) kareharrizko substratuak maite ditu, eta horregatik Sierra de Cantabriako mendilerro karstikoan ugaria da. Ezpelaren presentziak Kantauri isurialdeko hezetasuna eta Mediterraneo ixurialdeko ingurune lehorragoaren arteko trantsizioan, ezpelak bi munduren arteko muga naturala marrazten du.
Peñalta gailurretik grabatutako irudi zirkularra
Basoaren beheko solairuan, ezpelak zuhaixka trinkoak osatzen ditu, urte sasoi guzian hosto txiki eta lodiak beti berde mantenduz. Ezpela ugari den ingurunetan, bide zidor askotatik igarotzea asko zailtzen du.
Miru beltzak (Milvus migrans) nun nahi ikusi genituen
Batzuetan ezpelez betetako horma berde zabalak igaro genituen, goiko argazkia da horren lekuko. Ezpelaren hosto lodi eta iraunkorrek egokitzapen bikaina dute: lehorte txikiak ondo jasaten dituzte, eta lur karetsuetan sustrai sakonak garatzen dituzte, harri artean ura eta elikagaiak bilatuz. Sierra de Cantabrian, ezpela askotan pagadi eta artadien arteko lotura ekologikoa da. Pagadiaren hezetasuna eta artadiaren lehortasuna elkartzen diren tarte horietan, ezpelak mosaiko aberats bat osatzen du: intsektu ugari gordetzen dira bere adar artean, eta tximeleta zein hegazti txikiek babes eta elikagai bila ibiltzeko erabiltzen dute. Basoaren dinamikan, ezpela ez da soilik zuhaixka bat; ekosistemaren egonkortasunaren adierazle ere bada.
Palomares gailurra egiteko osatu genuen ibilbidea
Miru gorria (Milvus milvus) ere harrunta da ingurune hartan, kasu onetan GPS motxila batekin dago.
Gailurrez gailur ibiltzen zaretenean, ezpelaren presentzia etengabeak gogorarazten du mendilerro honek duen izaera berezia: trantsizioa eta urte osoan berde dagoela..
Iparraldeko pagadi hauek mendilerroaren bihotz berdea dira.
Tarteka, ezpelak agertzen dira lurretik, baina pagadiak dira benetako protagonista: klima hezeagoaren adierazle, Kantauri isurialdearen arnasa. 
Pagadi hauetan ibiltzea beste mundu batean sartzea bezalakoa da. Lurraren usaina eta hostoen arteko argi‑jolasak izugarria da.
Hegoaldeko aurpegian Sasi txori arrunt(Hippolais polyglotta) ugari ikusi genituen 
Hagiñen ondotik pasatzeak mendia beste modu batean ulertarazten laguntzen du. Hagiñak ez dira altuera handiko zuhaitzak, baina argazkiko honek altuera bikaina du. Beraien egur trinkoari esker , basoko beste zuhaitz gehienak ez bezala, hagiñak mendeak bizirik iraun ditzake, eta horrek paisaiari antzinako kutsu bat ematen dio. Peña del Castillo gailurretik grabatutako irudi zirkularra
Harkaitz eta malda karstikoetan, biodibertsitate handiko mikro-basoak osatzen dituzte. Inguruan, ezpelak, erkametzak eta pagadiaren azken arrastoak agertzen dira, baina hagiñak dira Palomares goialdeko paisaiaren parterik garrantzitsuena.
Hagin haundiak kareharrizko lurrari ederki itsatsita
Iparraldeko pagadietan sartzen zarenean, lehenengo gauza nabaritzen duzuna lurra estaltzen duen goroldi geruza trinkoa da. Basoaren hezetasun iraunkorrak baldintza ezin hobeak sortzen dituzte, eta horregatik Sierra de Cantabriako magal freskoetan goroldioak ia alfombra berde jarraitu bat osatzen du.
Goroldiak lurra bigun eta isil bihurtzen du: pausoak ia ez dira entzuten, eta basoan ibiltzea beste erritmo batean mugitzea bezalakoa da. Horrek paisaiari ukitu leun eta antzinako bat ematen dio, denborak bertan gelditu balitz bezala.
Txinbo papargorrizka (Sylvia cantillans), mendizerraren hegoaldean ikusten den beste hegaztietako bat
Mendian gora ibiltzen gindoazela, kartel batzuek garai bateko lanbide baten arrastoak ekarri zizkiguten gogora: ikatz‑txondorrak. Gaur egun basoan ikusten ez diren egitura horiek, duela mende gutxi arte, Sierra de Cantabriako biztanleen eguneroko lanaren parte zirela argi dago. Kartelak xehetasunez azaltzen zuen nola egiten ziren: egurra pilatu, kono formako txondorra osatu, lurrez eta hostoz estali, eta kontrolatua mantendu, egurra ikatz bihurtu arte.
Lanbide hura ez zen soilik teknika bat; bizirauteko modu bat zen. Ingurune honetan, pagadi, harizti eta erkametz baso zabalak izanik, egurra baliabide nagusia zen, eta ikatza etxeak berotzeko, burdinolak elikatzeko eta artisau lanak egiteko ezinbestekoa. Kartelak argi erakusten zuen: garai batean ikaztegiek mendiko ekonomia tradizionalaren bihotza osatzen zutela
Txondorrak egiteko prozesua zehatza eta neketsua zen. Egurra moztu eta sailkatu, txondorra eraiki, aire‑irteerak kontrolatu, eta ondoren erretzen ari zena zaindu. Ikazkinek asteak ematen zituzten mendian, txondorraren ondoan, egunez eta gauez, ke‑zurrunbiloaren arabera errekuntza nola zihoan interpretatzen. Kartelak esaten zuen bezala, lanbide honek jakintza praktiko handia eskatzen zuen: egurraren kalitatea, hezetasuna, haizearen norabidea, eta txondorraren tenperatura nola mantendu.
Gaur egun, txondorrak desagertu dira, baina ingurune honek oraindik gordetzen du haien memoria: lur zabalduak, egur‑pila zaharren arrastoak, eta kartel hauetan jasotako azalpenak. Mendian ibiltzen garenean, paisaiaren isiltasunak gogorarazten du hemen, duela ez hainbeste, ke‑zurrunbiloak eta ikazkinen ahotsak entzuten zirela. Lanbide hura ez zen soilik ekonomikoa; kultura eta identitate bat ere bazen, mendiarekin lotura estua zuen bizimodu bat.
Azken batean, ikatz‑txondorren azalpen hauek mendiko memoria kolektiboaren leiho txikiak dira: lanbide xume baina funtsezko baten lekukotasuna, eta Sierra de Cantabriako paisaiak gaur egun duen itxura ulertzeko giltza. Basoan barrena ibiltzen garenean, kartel hauek iraganaren ateak irekitzen dituzte, eta mendia beste begirada batekin ikusteko aukera ematen dute.
Palomares gailurretik grabatutako irudi zirkularra
.jpg)
Fritillaria Pyrenaica
No hay comentarios:
Publicar un comentario